पक्षाघात का होतो
बदलती जीवनशैली व पॅरालिसिस
अर्धांगवायू म्हणजे काय?
अर्धांगवायू
म्हणजे
तुमच्या
शरीराच्या
काही
भागामध्ये
स्नायूंचे
कार्य
कमी
होणे.
हे
स्थानिक
किंवा
सामान्यीकृत,
आंशिक
किंवा
पूर्ण
आणि
तात्पुरते
किंवा
कायम
असू
शकते.
अर्धांगवायूचा
तुमच्या
शरीराच्या
कोणत्याही
भागावर
तुमच्या
आयुष्यात
कधीही
परिणाम
होऊ
शकतो.
तुम्हाला
याचा
अनुभव
येत
असल्यास,
तुम्हाला
कदाचित
प्रभावित
भागात
वेदना
जाणवणार
नाहीत.
हे
मेंदू
आणि
शरीराच्या
अवयवांमधील
संदेशांच्या
संप्रेषणातील
व्यत्ययामुळे
होते.
हे
शरीराच्या
दोन्ही
बाजूंना
किंवा
दोन्ही
बाजूंना
होऊ
शकते.
ते
मर्यादित
किंवा
व्यापक
असू
शकते.
पायांच्या
अर्धांगवायूला
पॅराप्लिजिया
म्हणतात
तर
हातांच्या
अर्धांगवायूला
क्वाड्रिप्लेजिया
म्हणतात.
बदलती जीवनशैली आणि वाढत्या ताणतणावामुळे
साठीतला पक्षाघात (पॅरालिसिस) आजार आता पस्तीशीत देखील डोके वर काढू लागला आहे. कोरोनापश्चात
व्यक्तींमध्ये या आजाराचा धोका वाढला आहे. जगात दर 2 सेकंदाला एक तर देशात दर मिनिटाला
6 लोकांना पक्षाघात होत असून, दरवर्षी 20 लाखांहून अधिक जणांचा यामुळे मृत्यू होतो.
सध्या पक्षाघाताचे 20 टक्के रुग्ण हे 35 ते 40 वयोगटातील आहेत. पक्षाघाताच्या लक्षणांकडे
दुर्लक्ष न करता वेळीच उपचार घेतल्यास 60 टक्के रुग्णांचा जीव वाचू शकतो.
मेंदूत ऑक्सिजन आणि पोषकद्रव्ये वाहून नेणारी
रक्तवाहिनी गुठळ्यांद्वारे अवरोधित होते किंवा फुटते त्यावेळी पक्षाघात होतो. 80 टक्के
रुग्णांत रक्तवाहिनी बंद होते तर 20 टक्के रुग्णांमध्ये रक्तवाहिनी फुटते. पक्षाघाताचे
गांभीर्य कमी असणारा रुग्ण 12 आठवड्यांत बरा होतो, एका पाहणीनुसार 30 टक्के स्ट्रोक
कमी गंभीर तर 60 टक्के गंभीर स्वरूपाचे असतात. पक्षाघाताची लक्षणे दिसताच पुढील 3 तासांत
मेंदू तज्ज्ञांशी संपर्क साधल्यास रुग्णाचा जीव वाचण्याची शक्यता दृढावते.
पक्षाघाताचे
दोन प्रकार
रोहिण्यांमध्ये रक्ताच्या गुठळ्या निर्माण
झाल्याने इस्केमिक स्ट्रोक येतो. पक्षाघाताच्या एकूण प्रकरणांपैकी 70 ते 80 टक्के प्रकरणे
इस्केमिक स्ट्रोकची असतात. रक्तवाहिन्या फुटल्यावर रक्त वाहून जाते आणि त्यामुळे हेमोराजिक
स्ट्रोक येतो. रक्तवाहिन्या फुटल्याने किंवा रक्तवाहिन्यांचा कमकुवत भाग फुगल्याने
अथवा बाहेर आल्याने पक्षाघात होतो. अर्धांगवायू हा मुख्यतः स्ट्रोक किंवा दुखापतींमुळे
होतो
जसे
की
पाठीच्या
कण्याला
दुखापत
किंवा
तुटलेली
संदेश
ट्रान्समिशन
सिस्टम.
अर्धांगवायूच्या
इतर
कारणांमध्ये
मज्जातंतूंचे
रोग,
स्वयंप्रतिकार
रोग
किंवा
बेल्स
पाल्सी
(चेहऱ्यावरील
स्नायूंवर
परिणाम
होतो)
यांचा
समावेश
होतो.
सेरेब्रल
पाल्सी
हे
देखील
पक्षाघाताचे
प्रमुख
कारण
आहे.
अर्धांगवायू
शरीराच्या
वेगवेगळ्या
भागांवर
परिणाम
करू
शकतो
आणि
म्हणून
वर्गीकृत
केले
जाऊ
शकते:
स्थान: स्थानिकीकृत
अर्धांगवायू
शरीराच्या
विशिष्ट
भागांवर
परिणाम
करतात
म्हणून
ओळखले
जातात.
सामान्यीकृत
अर्धांगवायू
हा
शरीराच्या
अनेक
भागांवर
परिणाम
करणाऱ्या
परिस्थितींचा
समूह
आहे.
ज्या
प्रकारांमध्ये
हे
समाविष्ट
आहे:
मोनोप्लेजिया,
जो
फक्त
एक
हात
किंवा
पाय
प्रभावित
करतो.
हेमिप्लेजिया,
जो
तुमच्या
शरीराच्या
एकाच
बाजूला
एक
हात
आणि
एक
पाय
प्रभावित
करतो
पॅराप्लेजिया,
ज्यामुळे
तुमच्या
दोन्ही
पायांवर
परिणाम
होतो.
क्वाड्रिप्लेजिया,
किंवा
टेट्राप्लेजिया,
जे
तुमचे
दोन्ही
हात
आणि
तुमचे
दोन्ही
पाय
प्रभावित
करते. तीव्रतेच्या
आधारावर,
अर्धांगवायूचा
विचार
केला
जाऊ
शकतो
जर तुम्हाला अर्धवट अर्धांगवायू
झाला
असेल,
तर
शरीराच्या
प्रभावित
भागांमधील
स्नायूंवर
तुमचे
थोडे
किंवा
थोडे
नियंत्रण
असेल
जर तुम्हाला पूर्ण अर्धांगवायू
झाला
असेल,
तर
प्रभावित
भागातील
स्नायूंवर
तुमचे
नियंत्रण
राहणार
नाही.
अर्धांगवायू
हा
तात्पुरता
असू
शकतो
किंवा
नसू
शकतो.
उदाहरणार्थ,
बेल्स
पाल्सी
ही
अशी
स्थिती
आहे
ज्यामुळे
तुमचा
चेहरा
तात्पुरता
अर्धांगवायू
होऊ
शकतो.
स्ट्रोकमुळे
तुमच्या
शरीराच्या
एका
बाजूला
तात्पुरते
अर्धांगवायू
देखील
होऊ
शकतो.
वेळ
आणि
उपचाराने,
तुम्ही
तुमच्या
काही
किंवा
सर्व
भावना
आणि
समन्वय
परत
मिळवू
शकता.
इतर
प्रकरणांमध्ये,
तुमचा
पक्षाघात
कायमचा
असू
शकतो.
अर्धांगवायूची लक्षणे:
अर्धांगवायूची
लक्षणे
ओळखणे
सोपे
आहे.
जर
एखाद्याला
अर्धांगवायूचा
अनुभव
येत
असेल
तर,
आपल्या
शरीराच्या
विशिष्ट
किंवा
व्यापक
क्षेत्रामध्ये
कार्य
कमी
होणे
दिसून
येते.
काहीवेळा
पूर्ण
अर्धांगवायू
होण्यापूर्वी
मुंग्या
येणे
किंवा
सुन्न
होणे
देखील
अनुभवता
येते.
अर्धांगवायूमुळे
प्रभावित
शरीरातील
स्नायूंवर
नियंत्रण
ठेवणे
कठीण
किंवा
अशक्य
होते.
अर्धांगवायूचे
मुख्य
लक्षण
म्हणजे
तुमच्या
शरीराचा
एक
भाग
हलविण्यात
असमर्थता
किंवा
संपूर्ण
शरीर
हलविण्यात
अपयश.
अर्धांगवायू
अचानक
किंवा
हळूहळू
सुरू
होऊ
शकतो.
काही
प्रकरणांमध्ये,
ते
येते
आणि
जाते.
चेहरा, हात, पाय किंवा विशेषतः शरीराची एक
बाजू कमकुवत होते.
गोंधळाची स्थिती, बोलताना जडत्व येणे, गिळण्यास
त्रास होणे. समोरचे काही न दिसणे, धुरकट दिसणे, एका किंवा दोन्ही डोळ्यांना अंशतः अंधत्व
येणे. चालताना अडखळणे, तोल जाणे किंवा दोन हालचालींमध्ये समन्वय न राखता येणे. कारणाशिवाय
अतिशय डोके दुखणे.
या
व्यक्तींना जोखीम अधिक
उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींना पक्षाघाताचा
धोका अधिक असतो. तसेच मधुमेह, लठ्ठपणा, उच्च कोलेस्ट्रॉल, व्हिटॅमिन बी 12 ची कमतरता
असणाऱ्यांना व धूम -पान, मद्यपान करणाऱ्यांना देखील याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
ताणतणावाच्या जीवनशैलीमध्ये आपल्या मेंदूचीही
काळजी घेणे गरजेचे आहे. आपले न्यूरॉलॉजिकल नेटवर्क जितके स्टॉंग तितकेच आपले आरोग्य.
यामुळे पक्षाघात संदर्भात जगभरामध्ये जनजागृती करण्यासाठी जागतिक पक्षाघात निवारण दिन
दरवर्षी 24 जूनला साजरा केला जातो.
अर्धांगवायूचे
निदान
डॉक्टर काही सोप्या चरणांमध्ये
अर्धांगवायूचे
निदान
करण्यास
सक्षम
आहेत.
शरीरातील
चेतनेच्या
पातळीमध्ये
भिन्नता
आहे.
तुम्हाला
गोंधळ
आणि
चक्कर
आल्यासारखे
वाटते.
शरीर
समन्वय
गमावते.
दृष्टीमध्ये
बदल
आहे.
पाय,
हात
किंवा
दोन्हीमध्ये
शक्ती
कमी
होणे
किंवा
बधीर
होणे.
खात्री
करण्यासाठी
डॉक्टर
इलेक्ट्रोमायोग्राफी,
इमेजिंग
स्कॅन,
सीटी
स्कॅन
आणि
रक्त
चाचण्या
यासारख्या
चाचण्या
घेतील.
अर्धांगवायूचे
सहज
निदान
करता
येते
कारण
बाधित
भागातील
स्नायूंचे
कार्य
कमी
झाल्याचे
स्पष्ट
होते.
शरीराच्या
अंतर्गत
प्रभावित
भागांच्या
निदानासाठी,
डॉक्टर
एक्स-रे आणि सीटी स्कॅनसारख्या
इमेजिंग
अभ्यासाची
शिफारस
करू
शकतात.
संभाव्य गुंतागुंत
व्यवस्थापित
करण्यात
मदत
करण्यासाठी
डॉक्टर
जीवनशैलीतील
बदल,
औषधे,
शस्त्रक्रिया
किंवा
इतर
उपचारांची
शिफारस
देखील
करू
शकतात.
अर्धांगवायूमुळे होणाऱ्या समस्या
पक्षाघात कोणत्याही
स्नायूंना
किंवा
स्नायूंच्या
गटाला
होऊ
शकतो,
त्यामुळे
शरीराच्या
अनेक
कार्यांवर
परिणाम
होऊ
शकतो.
अर्धांगवायूसह
काही
समस्या
उद्भवू
शकतात:
Ø
रक्त
प्रवाह,
श्वासोच्छ्वास
आणि
हृदय
गती
सह
समस्या
Ø
अवयव,
ग्रंथी
आणि
इतर
ऊतींच्या
सामान्य
कार्यामध्ये
बदल
Ø
स्नायू,
सांधे
आणि
हाडांमध्ये
बदल
Ø
त्वचेच्या
दुखापती
आणि
दाब
फोड
Ø
पायांमध्ये
रक्ताच्या
गुठळ्या
Ø
लघवी
आणि
आतड्यांवरील
नियंत्रण
कमी
होणे
Ø
लैंगिक
समस्या
Ø
बोलण्यात
किंवा
गिळण्यात
समस्या
Ø
वर्तणूक
आणि
मूड
बदल
पक्षाघाताचा धोका कोणाला आहे?
जवळजवळ प्रत्येकाला
आणि
प्रत्येकाला
या
आजाराचा
धोका
असतो
ज्या
लोकांना
सरावात
खालील
सवयी
असतात
त्यांना
अर्धांगवायू
होण्याची
शक्यता
असते:
·
धुम्रपान
·
अपुरी
शारीरिक
क्रियाकलाप
·
उच्च
रक्तदाब
·
उच्च
कोलेस्ट्रॉल
पातळी
·
कौटुंबिक
इतिहास
अर्धांगवायूवर उपचार
सहसा, या स्थितीवर उपचार करण्यासाठी
शारीरिक
थेरपी
वापरली
जाते.
नसा
आणि
स्नायूंना
उत्तेजित
करण्यासाठी
उष्णता
मालिश,
फिजिओथेरपी
आणि
व्यायाम
यासारखे
उपचार
केले
जातात.
काही
प्रकरणांमध्ये
रुग्णाला
मदत
करण्यासाठी
कार्यात्मक
विद्युत
उत्तेजना
वापरली
जाते.
अर्धांगवायूसाठी पुनर्वसन व्यायाम
अर्धांगवायूपासून
बरे
होण्यासाठी
व्यायाम
हा
सर्वात
प्रभावी
मार्गांपैकी
एक
आहे,
याचे
कारण
असे
की
स्नायू
कमकुवत
नसतात,
त्यांच्या
कार्यक्षमतेसाठी
संदेश
मिळविण्यासाठी
त्यांना
फक्त
मेंदूशी
संवाद
साधण्यास
कठीण
वेळ
लागतो.
व्यायामाचा
मुद्दा
म्हणजे
दोघांमधील
दुवा
पुन्हा
स्थापित
करणे.
·
सहज
पोझ
·
मुलाची
पोझ
·
हाफ
स्पाइनल
ट्विस्ट
पोझ
·
माउंटन
पोझ
·
मांजर
पोझ
दैनंदिन पुनर्वसन व्यायामाची
अत्यंत
शिफारस
केली
जाते
परंतु
हे
लक्षात
घेणे
महत्त्वाचे
आहे
की
जरी
काही
पुनरावृत्ती
झाल्या
तरी
ते
सातत्याने
केले
पाहिजेत.
यश
मिळवण्यासाठी
सातत्य
ही
महत्त्वाची
गुरुकिल्ली
आहे.
सारांश
पक्षाघात हा भारतातील मृत्यू व अपंगत्वासाठी कारणीभूत आजारांपैकी एक आहे. जागतिक स्तरावर २५ वर्षांवरील ४ पैकी एका प्रौढ व्यक्तीला त्यांच्या जीवनामध्ये पक्षाघाताचा झटका आलेला आहे. दरवर्षाला १.८ दशलक्षाहून अधिक लोकांना पक्षाघाताचा झटका येतो आणि अलीकडील काळामध्ये देशात या आजाराच्या प्रमाणात १०० टक्के वाढ झाली आहे. या आजारामध्ये रक्ताच्या गाठी किंवा रक्तस्रावामुळे मेंदूला होणाऱ्या रक्तपुरवठ्यामध्ये अडथळा येतो, यामुळे मेंदूला दुखापत होत पॅरालिसीस आणि इतर परिणाम होऊ शकतात.
कृपया महत्वाची सूचना आपल्यासाठी
वरील लेखातील
सर्व माहिती इंटरनेटच्या माध्यमातुन विविध वेबसाईट वरून संकलित केलेली आहे. विषयाला
अनुसरून हि माहिती आवश्यक ते फेरबदल करून आपणा समोर प्रस्तुत केलेली आहे. संकलनकर्ता
याच्या सत्यतेची कोणतीही जवाबदारी घेत नाही तसेच यामध्ये मांडलेले मुद्दे आणि माहिती
या बद्दल १००% खात्री देऊ शकत नाही. या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे
सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावावाचकांनी
वाचनाचा आनंद घ्यावा हि विनंती.
