उपद्रवी मच्छर
डास चावल्या ने होणारे आरोग्य धोके
जसजसे वातावरण गरम होत आहे, तसतसे डास दिसू लागले आहेत. या सर्वात मोठ्या समस्यांपैकी
एक
आहेत
ज्यांच्याशी
मानव
कधी
संपर्कात
येतो.
डास
चावल्याने
तुम्हाला
असे
वाटू
शकते
की
तुमच्या
त्वचेवर
एक
त्रासदायक
जखम
आहे
जी
खाज
सुटू
शकत
नाही.
तथापि,
डास
चावल्यामुळे
होणारे
आरोग्य
धोके
आपल्या
कल्पनेपेक्षा जास्त
आहेत.
आवश्यक तीन गोष्टी डासांबद्दल
1. सर्व डास सारखे नसतात: डास हे साधारणपणे
रात्रीच्या
वेळी
तुम्हाला
त्रास
देणारे
गोंगाट
करणारे
उपद्रव
मानले
जातात.
परंतु
त्यांच्या
जीवशास्त्र
आणि
वितरणामध्ये
मोठे
फरक
आहेत.
सुमारे
३,५०० डासांच्या
पाच
प्रजाती
आहेत.
रडणारा डास जो प्रथम मनात येतो तो बहुधा क्युलेक्स
प्रजातीचा
सदस्य
आहे,
जो
रात्री
सक्रिय
असतो.
हे
डास
आपली
अंडी
विविध
पाणवठ्यांमध्ये
(प्रजनन
स्थळे)
अंड्याच्या
तराफ्याच्या
रूपात
घालतात.
ते
काही
भागात
वेस्ट
नाईल
व्हायरस
आणि
जपानी
एन्सेफलायटीस
सारख्या
रोगांशी
जोडलेले
आहेत,
परंतु
दक्षिण
आफ्रिकेत
नाही.
याउलट एडिस डास दिवसा जास्त प्रमाणात आढळतात. हे डास पांढऱ्या किंवा चांदीच्या
खुणा
असलेले
काळे
असतात
आणि
ते
टायर
आणि
झाडाच्या
छिद्रांसारख्या
कंटेनरमध्ये
प्रजनन
करतात.
ते
थेट
पाण्यावर
न
पडता
पाण्याच्या
ओलसर
किनाऱ्यावर
अंडी
घालतात.
हे
डास
डेंग्यू,
पिवळा
ताप
आणि
झिका
यासह
अनेक
प्राणघातक
विषाणू
पसरवण्यास
सक्षम
आहेत.
एडिस आणि क्युलेक्स
डासांच्या
विपरीत,
ॲनोफिलीस
डास
फक्त
मंद
आवाज
करतात
आणि
म्हणूनच
त्यांना
"सायलेंट
किलर"
म्हणून
संबोधले
जाते.
अंदाजे
460 ॲनोफिलीस
प्रजातींपैकी
किमान
70 प्रजाती
मलेरियाच्या
प्रसारात
सामील
असल्याचे
आढळून
आले
आहे.
प्रौढ
ॲनोफिलीस
डास
तपकिरी
किंवा
काळे
ठिपके
असलेले
पंख
असलेले
असतात
आणि
ते
सहसा
संध्याकाळ
आणि
पहाटे
दरम्यान
सर्वात
जास्त
सक्रिय
असतात.
त्यांच्याकडे
एक
अतिशय
विशिष्ट
विश्रांतीची
मुद्रा
देखील
आहे,
ज्यामध्ये
त्यांचे
पोट
ते
ज्या
पृष्ठभागावर
विश्रांती
घेत
आहेत
त्या
पृष्ठभागाच्या
समांतर
विश्रांती
घेण्याऐवजी
सुमारे
45 अंश
कोनात
पृष्ठभागापासून
दूर
निर्देशित
करतात.
मादी
ॲनोफेलीन
डास
देखील
पाण्याच्या
पृष्ठभागावर
एकच
अंडी
घालतात
आणि
अंड्यातून
बाहेर
पडणाऱ्या
अळ्या
पाण्याच्या
पृष्ठभागाच्या
समांतर
असतात.
2. काही डास अजिबात चावत नाहीत: मादी ॲनोफेलिन डास रक्ताच्या
आहाराच्या
शोधात
तुमच्याकडे
येतात.
ते
अंडी
उत्पादनास
मदत
करण्यासाठी
रक्तातील
प्रथिने
वापरतात.
अत्यावश्यक
प्रथिनांच्या
शोधात,
मादी
मलेरिया
डास
चावते
- तो
डंकत
नाही.
मलेरियाचे
नर
डास
निरुपद्रवी
असतात
आणि
वनस्पतींच्या
परागीकरणात
महत्त्वाची
भूमिका
बजावतात.
Toxorhynchites
मच्छर,
ज्यांना
हत्ती
डास
असेही
म्हणतात,
त्यांच्या
तोंडाचे
भाग
नसतात.
तथापि,
त्यांच्या
अळ्या
सक्रियपणे
मांसाहारी
असतात
आणि
इतर
डासांच्या
अळ्या
खातात.
काही
परिस्थितींमध्ये
ते
जैविक
नियंत्रणासाठी
वापरले
गेले
आहेत.
काही डास सारखी माशी देखील लक्षणीय आहेत, विशेषतः क्रेन माशी. या मोठ्या माश्या चावू शकत नाहीत, परंतु सामान्यतः
ते
महाकाय
डास
समजतात.
3. डास फक्त काही रोग पसरवतात: विविध रोगांशी निगडीत असूनही, डास एचआयव्ही, इबोला किंवा नवीन कोरोनाव्हायरस
सारख्या
विषाणूंचा
प्रसार
करण्यास
सक्षम
नाहीत.
रोग पसरवणारे डास
डास अनेक रोग निर्माण करणाऱ्या विषाणू आणि परजीवींचे
वाहतूक
करणारे
म्हणून
काम
करू
शकतात.
या
विषाणू
आणि
परजीवींनी
संक्रमित
डासांमध्ये
ते
एका
व्यक्तीपासून
दुसऱ्या
व्यक्तीमध्ये
पसरवण्याची
क्षमता
असते.
डासांद्वारे
मानवांमध्ये
पसरणाऱ्या
रोगांमध्ये
पिवळा
ताप,
डेंग्यू
ताप
आणि
मलेरिया
यांचा
समावेश
होतो.
अलीकडे,
वेस्ट
नाईल
विषाणू
आणि
चिकनगुनिया
डासांमध्ये
आढळून
आले
आहेत
जे
हा
रोग
मानव
आणि
प्राण्यांना
पसरवतात.
डास
चावण्यापासून
शक्यतो
टाळणे
महत्वाचे
आहे.
डास चावल्यामुळे खाज सुटणे
मच्छर कीटक नियंत्रण - क्रॉच - माणसाच्या
हातावर
डास
चावतात
डास
चावल्यामुळे
अनेकदा
खाज
सुटणे,
लालसरपणा
आणि
त्वचेला
सूज
येते
जिथे
डासांनी
तुमचे
रक्त
प्यायले
आहे.
चाव्याव्दारे
काही
मिनिटांत
त्वरित
प्रतिक्रिया
विकसित
होते
आणि
सामान्यतः
काही
तास
टिकते.
काही
लोकांमध्ये
अतिसंवेदनशील
प्रतिक्रिया
असते
आणि
त्यांना
अधिक
गहन
उपचारांची
आवश्यकता
असते.
सुदैवाने,
डास
टाळण्यासाठी
आणि
त्यांना
तुमच्या
घरापासून
दूर
ठेवण्यासाठी
तुम्ही
काही
पावले
उचलू
शकता
जेणेकरून
तुम्ही
आणि
तुमचे
कुटुंब
त्यांच्या
संभाव्य
धोकादायक
चाव्यापासून
सुरक्षित
राहू
शकता.
डास प्रतिबंध
डास उभ्या असलेल्या पाण्यात वाढतात, म्हणून आपल्या सभोवतालचे
निरीक्षण
करा
आणि
पाणी
साठू
शकेल
अशी
कोणतीही
ठिकाणे
टाळा.
यामध्ये बादल्या, न वापरलेली फुलांची भांडी किंवा रिकाम्या डस्टबिनचा
समावेश
आहे
जेथे
डासांच्या
अळ्यांची
पैदास
होते.
हे
सर्व
उलटे
ठेवले
जाऊ
शकते
आणि
तुमच्या
घराभोवती
डासांची
उपस्थिती
दूर
करण्यात
मदत
करेल.
साचलेले पाणी
डासांना
प्रजनन
करण्याची
क्षमता
देते,
ज्यामुळे
तुम्हाला
या
कीटकांपासून
आणखी
त्रास
होतो.
बॅक्टेरिया
आणि
घामाच्या
वासाने
डास
आकर्षित
होतात,
त्यामुळे
ते
माणसांच्या
पायांना
सर्वाधिक
चावतात.
चप्पल
घालून
चालताना
पायात
धूळ
जाते.
त्यात
काही
बॅक्टेरिया
देखील
असू
शकतात,
म्हणूनच
डास
पायांना
जास्त
चावतात.
त्याचबरोबर
हा
रोग
पसरवणारा
डास
फार
उंच
उडू
शकत
नाही.
त्यामुळे
पावसाळ्यात
डेंग्यू
आणि
मलेरियापासून
बचाव
करण्यासाठी
प्रत्येकाने
पूर्ण
बाह्यांचा
शर्ट
आणि
पूर्ण
पँट
म्हणजेच
शरीर
पूर्णपणे
झाकले
जाणारे
कपडे
घालण्याचा
सल्लाही
डॉक्टर
देतात.
डास विशिष्ट रंगांकडे जास्त आकर्षित
डास या तीन रंगांकडे जास्त आकर्षित होतात व ते हे चार रंग दुर्लक्षित
करतात
हे
मनोरंजक
संशोधन
वाचा:
जर
तुमच्या
घरात
किंवा
आजूबाजूला
डासांचा
प्रादुर्भाव
जास्त
असेल
आणि
तुम्हाला
याची
काळजी
वाटत
असेल
तर
ही
बातमी
नक्की
वाचा.
एका
संशोधनात
असे
समोर
आले
आहे
की,
डास
विशिष्ट
रंगांकडे
जास्त
आकर्षित
होतात.
अशा
वेळी
या
रंगांची
काळजी
घेतली
तर
डासांच्या
हल्ल्यापासून
काही
प्रमाणात
आराम
मिळू
शकतो.
वॉशिंग्टन
विद्यापीठातील
शास्त्रज्ञांच्या
नेतृत्वाखालील
अलीकडील
संशोधनात
असे
दिसून
आले
आहे
की
डासांच्या
सामान्य
प्रजाती
लाल,
नारंगी,
काळा
आणि
निळसर
इत्यादी
रंगांकडे
अधिक
आकर्षित
होतात,
तर
हिरवा,
जांभळा,
निळा
आणि
पांढरा
रंग
त्यांच्याकडे
पराकर्षित
होतात.
दुर्लक्ष
करतात. जेव्हा डास आपल्या श्वासातून कार्बन डाय ऑक्साईड
सारख्या संयुगेचा वास घेतात, तेव्हा तो वास त्यांच्या डोळ्यांना विशिष्ट रंग आणि इतर
दृश्य नमुने स्कॅन करण्यासाठी उत्तेजित करतो. हे संभाव्य यजमानाशी संलग्न आहे, ज्यावर
ते हल्ला करतात." तो म्हणाला, "तीन मुख्य संकेत आहेत जे डासांना आकर्षित
करतात - श्वास, घाम आणि त्वचेचे तापमान. अभ्यासादरम्यान, चौथा सिग्नल लाल रंगाच्या
स्वरूपात आढळून आला, जो केवळ कपड्यांमध्येच नाही तर मनुष्याच्या त्वचेत देखील असतो."
डेंग्यू संसर्ग
डेंग्यू फक्त मादी डास चावल्याने का होतो?
सध्या डेंग्यूचा
फैलाव
झपाट्याने
होत
आहे.
डेंग्यू
हा
देखील
एक
अतिशय
धोकादायक
आजार
आहे,
ज्यामुळे
एखाद्या
व्यक्तीचा
मृत्यूही
होऊ
शकतो.
डेंग्यू
हा
एडिस इजिप्ती प्रजातीच्या डासांच्या चावण्याने पसरतो. हे डास दिवसा चावतात. या डासांची पैदास घाणीत होत नाही तर स्वच्छ ठिकाणी होते. डेंग्यू हा एक गंभीर संसर्ग आहे. त्याचा विषाणू एडिस इजिप्ती डासाच्या मादीमार्फत मानवांमध्ये पसरतो. खूप ताप येतो आणि प्लेटलेट्सची संख्या झपाट्याने कमी होते. सांधेदुखी हे देखील त्याचे लक्षण आहे. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास हा संसर्ग जीवघेणाही ठरू शकतो. जेव्हा जेव्हा डेंग्यूची चर्चा होते तेव्हा मनात एक प्रश्न येतो की डेंग्यू फक्त मादी डास चावल्याने का होतो? डेंग्यू हा नर डास चावल्याने होऊ शकत नाही का? याचे उत्तर जाणून घेण्यासाठी आपल्याला डासांच्या काही महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घ्याव्या लागतील.
फक्त मादी डासांना रक्ताची गरज असते.
खरे तर डासांना त्यांच्या
पोषणासाठी
रक्ताची
गरज
नसते.
मादी
डासांना
अंड्याच्या
विकासासाठी
रक्ताची
आवश्यकता
असते.
या
कारणास्तव,
फक्त
मादी
डास
मानवांना
चावतात.
नर
डास
वनस्पतींच्या
रसातून
अन्न
मिळवतात.
मादी
डास
त्यांच्या
आयुष्यात
50 ते
300 अंडी
घालतात.
या
अंड्यांच्या
विकासासाठीच
ती
माणसांना
चावते
आणि
याच
क्रमाने
डेंग्यूचे
विषाणू
मानवी
शरीरात
पोहोचतात.
एडिस डास अनेक आठवडे जगू शकतात
एडिसचे आयुष्य चार चक्रात पूर्ण होते. अंडी, अळ्या, प्यूपा आणि प्रौढ. साधारणपणे,
मादी
डास
डब्यात,
बाटलीत
किंवा
टायरमध्ये,
बंद
जलतरण
तलावात
किंवा
पाणी
साचलेल्या
इतर
कोणत्याही
ठिकाणी
साचलेल्या
पाण्यात
अंडी
घालतात.
साचलेल्या
पाण्यात,
अंड्यातून
अळ्या
तयार
होण्याची
प्रक्रिया
खूप
वेगवान
होते.
त्याच
पाण्यात,
अळ्यांना
पोषणासाठी
अन्न
म्हणून
सूक्ष्मजीव
मिळतात.
साधारण
एका
आठवड्यात
अळ्या
प्रौढ
डासात
बदलतात.
संक्रमित मानवांनी देखील डास टाळणे आवश्यक
डेंग्यूची
लागण
झालेल्या
व्यक्तीला
डास
चावताच
डेंग्यूचे
विषाणू
त्या
डासापर्यंत
पोहोचतात.
त्यानंतर,
जेव्हा
तो
डास
दुसऱ्या
माणसाला
चावतो
तेव्हा
तो
त्यालाही
संक्रमित
करतो.
त्यामुळे
डेंग्यूची
लागण
झालेल्या
व्यक्तीनेही
डासांपासून
दूर
राहावे.
सारांश
डास
हे जगातील सर्वात प्राणघातक प्राण्यांपैकी एक आहेत. या कीटकांमुळे होणाऱ्या मृत्यूंपैकी
निम्मे मृत्यू मलेरियाशी संबंधित आहेत. परंतु डास हे इतर अनेक परजीवी, विषाणू आणि नेमाटोड्सचे
वाहक आहेत जे मानवी आरोग्यास धोका देतात. एका लहानशा डासामुळे माणसाला किती त्रास होतो आणि तो आजारी पडतो हे तुम्हाला माहीत आहे. दरवर्षी, जगभरात लाखो लोक डास चावल्यामुळे डेंग्यू आणि मलेरियावर उपचार घेतात. आता काही अडचण असेल तर त्यावर उपायही आहे. या डासांवर बनवलेल्या चित्रपटातील संवादांव्यतिरिक्त बोलायचे झाले तर हे डास हजारो वर्षांपासून लोकांचे रक्त शोषत आहेत. चाव्याव्दारे होणाऱ्या आजारावर औषधाचा शोध लागल्यावर डॉक्टरांचाही गौरव करण्यात आला. नंतर, १८९७ मध्ये, ब्रिटीश चिकित्सक सर रोनाल्ड रॉस यांनी शोधून काढले की मलेरियासाठी मादी डास जबाबदार आहेत. यानंतर भविष्यात आणखी अनेक संशोधने झाली. त्यानंतर डॉ.रॉस यांचे योगदान लक्षात घेऊन जागतिक मच्छर दिवसही साजरा केला जाऊ लागला. तुम्हाला तुमच्या घरी अनेकदा डासही आढळू शकतात.
कृपया महत्वाची सूचना आपल्यासाठी
वरील लेखातील सर्व माहिती इंटरनेटच्या माध्यमातुन विविध वेबसाईट वरून संकलित केलेली आहे. विषयाला अनुसरून हि माहिती आवश्यक ते फेरबदल करून आपणा समोर प्रस्तुत केलेली आहे. संकलनकर्ता याच्या सत्यतेची कोणतीही जवाबदारी घेत नाही तसेच यामध्ये मांडलेले मुद्दे आणि माहिती या बद्दल १००% खात्री देऊ शकत नाही. वाचकांनी वाचनाचा आनंद घ्यावा हि विनंती.
